آیا تاکنون به این فکر کرده اید که تفاوت میان عسل های مختلف در چیست و چگونه می توان نوع خاصی از عسل را به عنوان عسل تک گیاه معرفی کرد؟ در این مقاله قصد داریم به برسی این موضاعت پرداخته، به صورت کامل شرح دهیم عسل تک گیاه چیست و چگونه می توان به این محصول ویژه دست یافت و شما را به درک عمیقی از شرایط و معیار های برداشت عسل تک گیاه برسانیم. همراه هاکان باشید تا حقایق واقعی دنیای عسل را برایتان روشن کنیم.
عسل تک گیاه چیست؟
عسل تک گیاه که بعضا آن را تک گل نیز می نامند، به عسلی گفته می شود که زنبور عسل در منطقه ای فعالیت کرده باشد که تراکم قابل توجهی از یک نوع پوشش گیاهی خاص در آن وجود دارد. علاوه بر این، زنبور باید به صورت عمده بر روی همان گیاه فعالیت کرده و شهد آن را جمع آوری کند.
نتیجه این فرآیند باید به گونه ای باشد که عسلی که در پایان فصل برداشت، به دست می آید، ویژگی های حسی مشخصی مانند رایحه، طعم، رنگ و ویژگی های آزمایشگاهی آن گیاه خاص را به خوبی نمایان کند.
مجموعه هاکان طی چندین سال یک سری استاندارد هایی برای تولید و تایید عسل تک گیاه تدوین کرده است مانند آنالیز حسی، بررسی میدانی، آنالیز آزمایشگاهی و…
حال اگر این ارزیابی ها و مجموعه این اتفاقات نشان دهد که 60 درصد از پوشش گیاهی منطقه مربوط به همان گیاه است، عسل به نام همان گیاه نام گذاری می شود. شاید تا الان متوجه شده باشید که عسل تک گل به چه عسلی می گویند یا توانسته باشیم به سوال متداول کاربران، که چرا به بعضی عسل ها تک گل می گویند؟ پاسخ دهیم، اما همراه ما باشید تا دیگر ویژگی های این عسل را از مراحل تولید تا مصرف شرح دهیم:
مناطق مناسب برای تولید عسل تک گیاه چیست؟
مناطق مناسب برای تولید عسل تک گیاه به صورت کلی:
- در برخی مناطق، بهطور اتفاقی و طی چند سال گذشته، کشت محصولی خاص رواج یافته و زنبورها نیز در همانجا مستقر شدهاند. به همین دلیل، عسلی که از این مناطق برداشت میشود، بهعنوان عسل تکگیاه آن منطقه شناخته میشود.
- برخی گیاهان با طبیعت آن منطقه سازگار شدهاند و به مرور زمان، تراکم آنها افزایش یافته است. اگر زنبور در دوره شکوفهدهی، گلدهی و شهددهی این گیاهان در منطقه حضور داشته باشد، فعالیت اصلی زنبور روی این گیاهان متمرکز میشود. به این ترتیب، میتوانیم این مناطق را بهعنوان مناطقی با گیاه غالب شناسایی کنیم.
- شرایط اقلیمی، تغییرات ناشی از فعالیتهای کشاورزی و چرخههای طبیعی، سبب میشوند که گیاهی در منطقهای خاص غالب شود و این غالبیت، تولید عسلهای تکگیاه آن منطقه را شکل میدهد. برای مثال برخی از مناطق ایران، مانند باغهای مرکبات در شمال، یا جنگلهای کنار در جنوب، به دلیل شرایط اقلیمی خاص خود، برای تولید عسلهای تکگیاه مناسب هستند. همچنین، مناطقی مانند همدان و کرمانشاه به کشت گسترده گشنیز، یا مناطق رزن همدان که به کشت رازیانه، شهرت یافتهاند. برخی کوهستانها نیز به واسطه طبیعت ویژه و پوشش گیاهی منحصر به فرد، مانند گون گز در زاگرس یا آویشن در البرز، به صورت طبیعی به تولید عسلهای تکگیاه پرداختهاند.
در نهایت، این چرخههای طبیعی و اقلیمی، همراه با فعالیتهای کشاورزی، سبب میشوند که در برخی از مناطق، گیاهان خاصی غالب شوند و زنبورها به صورت عمده از این گیاهان تغذیه کنند. از اینرو، عسلهایی با ویژگیهای منحصر به فرد و متناسب با گیاهان غالب هر منطقه تولید میشود.
چگونه در منطقهای یک گیاه خاص غالب میشود؟
در برخی از مناطق ایران، گیاهان خاصی به دلیل شرایط اقلیمی و کشاورزی غالب می شوند. این گیاهان یا به صورت طبیعی در طبیعت وجود داشته و یا به دلیل کشت های مکرر در آن منطقه غالب شده اند. به عنوان مثال گیاهانی مانند گشنیز در همدان یا آویشن در کوه های البرز طی سال ها به پوشش غالب آن منطقه تبدیل شده اند. این پدیده باعث می شود که زنبور ها عمدتا از این گیاه تغذیه کنند و عسل تولید شده عطر و طعم خاص آن گیاه را به خود بگیرد.
زنبورها چگونه از گیاه غالب تغذیه میکنند؟
زنبور ها اصولا به دنبال بیشترین بهره وری هستند، آن ها اصلی دارند به نام اصل وفاداری به گل، به همین علت شهد غالب منطقه را شناسایی کرده و با سیستم بهره وری که دارند روی آن گیاه برنامه ریزی می کنند و تا زمان شهد دهی سراغ گیاه دیگری نمی روند.
عوامل بازدارنده از تولید عسل تک گیاه چیست؟
یکی از عواملی که ممکن است از تکگیاه شدن عسل جلوگیری کند، جابجایی زنبورها است. زنبوردار ممکن است برای تقویت زنبورهایش، آنها را به منطقهای دیگر منتقل کند، و یا برای جلوگیری از تغذیه مصنوعی، زنبورها را به جایی ببرد که شهد طبیعی در دسترس باشد. در این شرایط، ممکن است عسلی که در یک منطقه جمعآوری شده، با شهد منطقه جدید ترکیب شود و ما نتوانیم آن را به عنوان عسلی با شهد غالب از یک گیاه خاص طبقهبندی کنیم. بهخصوص اگر زنبور قبلاً در منطقهای با گیاهان معطر و قوی مانند عسل جنگل بوده باشد، طعم و عطر آن میتواند عسل جدید را تحت تأثیر قرار دهد.
برای مثال، اگر در عسل آویشن، رایحهی قوی عسل جنگل حس شود، نمیتوان آن را عسل آویشن نامید، زیرا تجربهی حسی و طعمی مصرفکننده را تغییر میدهد. یکی از اولویتهای اصلی ما، حفظ استانداردهای طعمی است؛ زمانی که محصولی به عنوان عسل آویشن عرضه میشود، نباید طعم دیگری بر طعم آویشن غالب باشد و مصرفکننده باید بتواند آن را با تجربیات پیشین خود تطبیق دهد.
دلیل تفاوت قیمت عسل چندگیاه با عسل تک گیاه چیست؟
عسل های تک گل و چند گل می توانند در قیمت تفاوت داشته باشند، اما این تفاوت قیمتی لزوما به معنای برتری و ارزشمندی هر عسل تک گیاه نسبت به هر عسل چند گیاه نیست. برخی از عسل های تک گل به لحاظ کمیابی، ارزش بالا، بازدهی پایین در بحث زنبورداری و دشواری هایی که زنبور و زنبوردار در پروسه تولید آن متحمل می شوند دارای قیمت بالاتری هستند. در واقع این ها موارد تاثیر گذار روی قیمت گذاری عسل هستند.
به طور معمول، عسل های تک گل به نسبت عموم عسل های چند گیاه تفاوت قیمتی بین 20 الی 100 درصدی دارند اما این قاعده همیشگی نیست و فرض قطعی وجود ندارد، عسل های چند گیاهی نیز وجود دارند که از قیمت بالاتری نسبت به عسل های تک گل برخوردار هستند. به عنوان مثال:
عسل چند گیاه کوهستان که پوشش گیاهی آن شامل آویشن، فرفیون و مریم نخودی می باشد قیمتی بالاتر نسبت به عسل تک گیاه یونجه دارد.
قیمت عسل تک گیاه
برخی از عوامل موثر در قیمت گذاری عسل:
- سختی زنبور داری
- میزانت بهره وری
- کمیاب بودن و نادر بودن عسل
- نسبت تقاضا به عرضه
به این مثال توجه کنید تا بهتر متوجه شوید:
قیمت عسل تک گیاه سیاهدانه
عسل سیاهدانه در مقایسه با مابقی عسل ها نسبتا قیمت بالاتری دارد. عوامل موثر در قیمت گذاری عسل سیاهدانه:
- کمیاب بودن
- میزان بهره وری پایین
- بالا بودن میزان تقاضا نسبت به عرضه آن
قیمت عسل تک گیاه آویشن
شاید برای شما هم جالب باشد که عسل آویشن نیز بر خلاف چیزی که در بازار مشاهده می شود دارای قیمت نسبتا بالاتری در مقایسه با سایر عسل ها(مانند گون) است. عوامل موثر در قیمت گذاری عسل آویشن:
- کمیاب بودن (عدم امکان برداشت برای هر سال)
- بازدهی پایین
- سختی بالای زنبور و زنبوردار (زنبور دار در مکان های سختی زنبور داری می کند)
- بالا بودن میزان تقاضا نسبت به عرضه آن
تفاوت رنگ عسل تک گیاه با چهل گیاه
تفاوت رنگ در انواع عسل، ارتباطی مستقیم با منبع شهد دارد. در واقع رنگ عسل های تک گل با توجه به منبع شهد و منطقه ای که زنبور دار در آن مستقر است با یکدیگر متفاوت می باشند اما امکان شباهت رنگی در یک عسل تک تگل با یک عسل چهل گیاه نیز وجود دارد، به عبارتی دیگر عسل های تک گیاه و چهل گیاه لزوما با یکدیگر تفاوت رنگ ندارند و در بعضی از موارد ممکن است شباهت هم داشته باشند.
انواع عسل تک گیاه
در ایران، نزدیک به 50 نوع عسل می توان برداشت کرد، اما این تعداد عسل همیشه در دسترس نیست، لذا هرساله نمیتوان به این تنوع دست یافت. اگرچه می توان فهرست کاملی از این 50 نوع عسل ارائه کرد، اما هر سال تنها 15 تا 20 نوع از آن ها قابل برداشت است. این مسئله به دلیل وابستگی هر کدام از این عسل ها به شرایط خاص اقلیمی است؛ حضور یک نوع عسل به معنای عدم حضوری دیگر خواهد بود. برای اینکه بهتر متوجه شوید به مثال زیر دقت کنید:
در سالی که بارش باران در مناطق گرمسیری فراوان است، عسل قنقال به وفور یافت می شود، اما این شرایط سبب کاهش گل دهی و شهد دهی بسیاری از گیاهان خواهد شد. (گیاهانی که تنها در سال های خشک گل دهی و شهد دهی دارند، نمی توانند رشدی در این هوا داشته باشند تا از آن ها عسل تهیه شود)
طعم و رنگ عسل تک گیاه
عسل های تک گیاه وابسته به نوع گیاه مورد تغذیه زنبور ها و منطقه ای که در آن فعالیت داشته اند، طعم و رنگ خاصی دارند. عسل های تک گیاه یا تک گل می تواندد یاد آور طعمی از گیاهان یا خوارکی های خاصی باشند و همین موضوع سبب عمق بخشیدن به تجربه مصرف کننده از آن عسل خواهد شد. رنگ عسل نیز بسته به نوع گیاه و منبع شهد متغیر است.
تفاوت عسل های تک گیاه
رایحه، طعم، بافت، خواص، طعم یاد (طعم دریافتی از عسل توسط مصرف کننده که تداعی خوراکی یا طعم خاصی از چیزی را دارد) و اثرات حسی که بر ذائقه مصرف کننده می گذارد، همگی از جمله عواملی هستند که تفاوتی بنیادین دارند و عسل ها را از یکدیگر متمایز می سازند. این دسته بندی ها باید با توجه به منبع شهد به دقت انجام شوند تا ویژگی هر عسلی به درستی مشخص گردد.
برای نمونه، عسل عنابی که در خرداد ماه از خراسان جنوبی برداشت می شود، دارای ویزگی های حسی، فیزیکی، شیمیایی و پارمتر های آزمایشگاهی خاص خود است. اگر این ویژگی ها به درستی تفکیک و شناسایی شوند، تمامی شواهد و نشانه ها با یکدیگر هماهنگ خواهند بود و می توان ارتباط میان این سه فاکتور را به روشنی درک کرد.
خواص انواع عسل تک گل
هر عسل تک گیاه علاوه بر دارا بودن خواص عمومی عسل، خواص ویژه و منحصر به فرد دیگری نیز دارد که بر اساس منبع شهد آن شکل گرفته است. اگر فردی با نگاهی دقیق و هدفنمد، متناسب با نیاز خود و با رعایت ملاحظات لازم از عسل متناسب بهره گیرد، بدون شک نتیجه شگفت انگیزی دریافت خواهد کرد، به شرط آن که سبک زندگی اش در تضاد با این هدف نباشد و بتواند از این گنجینه طبیعی نهایت بهره را ببرد.
هر عسلی خواص فراوانی برای بهبود گوارش یا مقابله با بیماریهای عفونی دارد، اما شدت و اثرگذاری هر نوع عسل در مواجهه با یک بیماری خاص، متفاوت است. به عنوان مثال، قدرت عسل کنار در مقابله با مشکلات گوارشی یا میکروب معده با عسل گون قابل مقایسه نیست؛ هرچند عسل گون نیز میتواند مؤثر باشد، اما در برابر عسل کنار، تأثیر آن ناچیز است.
در نهایت، خواص عسل بر اساس منبع شهد آن کاملاً قابل اعتماد و چشمگیر است، به شرط آنکه شرایط لازم به دقت رعایت شود. هر نوع عسل تک گیاه ویژگیهای درمانی خاصی دارد که مصرفکننده میتواند بر اساس نیاز خود از آن بهرهمند شود. برای اطلاع از خواص منحصر به فرد هر عسل بهتر است به صفحه مربوط همان عسل در سایت هاکان مراجعه کنید.
عسل تک گیاه کوهستان
عسل تک گیاه کوهستان، از جمله عسل های پر طرفدار هستند. در این بخش نگاهی به چگونگی تولید عسل کوهستان می اندازیم:
عسلهای کوهستانی، همچون عسل گون، آویشن، کلپوره، مریمگلی و پونه کوهی، به دلیل شرایط خاص فصلی و اقلیمی، از جمله نادر ترین و دشوار ترین عسلها برای برداشت هستند. این عسلها نیازمند مهاجرت به موقع زنبورداران به مناطق کوهستانی هستند و به دلیل شرایط سخت تولید، بسیاری از زنبورداران این عسلها را در اولویت قرار نمیدهند. تولید این عسلها بیشتر در چرخه طبیعی طبیعت رخ میدهد. بهعنوان مثال، ممکن است در یک سال، گیاهی در منطقهای خاص گل بدهد اما به دلیل شرایط اقلیمی، شهددهی نداشته باشد. امسال نیز به علت هوای سرد کوهستان، عسل گون و خانوادههای آن بهطور کامل شهددهی نداشتند و زنبور بر روی این گیاهان فعالیتی نکرد.
برداشت عسل تکگل در مناطق کوهستانی و مراتع، به دقت و تلاش بسیاری نیاز دارد. در زمانهای خاصی که گیاهان به صورت انبوه گل میدهند، و یا در مناطقی که به صورت طبیعی از قبل وجود داشته یا کشتشده اند، امکان برداشت عسل تا 90 درصد از شهد غالب نیز وجود دارد. برای مثال، عسل مرکبات و بهارنارنج در شمال، عسل کنار در جنوب یا عسل مزارع مانند گشنیز، رازیانه، سیاهدانه، یونجه، شوید و… به دلیل فراوانی گلها و دسترسی گسترده زنبور به آنها، تا 90 درصد از شهد غالب را شامل میشوند.
با این حال، ممکن است بین 5 تا 20 درصد از شهد دیگر گیاهان نیز در این عسلها وجود داشته باشد. اما عسلی که 80 تا 90 درصد از شهد آن به یک گیاه خاص اختصاص دارد، تمامی ویژگیهای مورد نظر از لحاظ فیزیکی، حسی، و آزمایشگاهی را داراست و تجربهای منحصر به فرد به مصرفکننده ارائه میدهد.
سخن پایانی
در پایان باید تاکید کرد که عسل تک گیاه، محصولی منحصر به فرد است که نیازمند شرایط خاصی برای برداشت می باشد. دستیابی به این محصول با توجه به محدودیت های اقلیمی، فصلی و… مستلزم دانش و تجربه ی بالایی از سمت زنبور دار است. اکنون که متوجه شده اید عسل تک گیاه چیست و چه ویژگی هایی دارد می توانید با دیدی دقیق و آگاهانه به انتخاب این نوع عسل بپردازید و از خواص آن بهره مند شوید.